Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού: Ο δρόμος της αυταπάρνησης και της αληθινής ζωής
«Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθείτω μοι»
(Μάρκ. 8,34)
Λίγες ημέρες μετά τη μεγάλη εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, η Εκκλησία εξακολουθεί να προβάλλει ενώπιόν μας το ιερό σύμβολο της θυσίας και της νίκης του Χριστού. Δεν αρκεί, όμως, μόνο να προσκυνούμε τον Σταυρό. Καλούμαστε να κατανοήσουμε το νόημά του και να τον κάνουμε τρόπο της ζωής μας.
Στο σημερινό Ευαγγέλιο ο Κύριος απευθύνεται όχι μόνο στους μαθητές Του, αλλά σε ολόκληρο τον λαό. Δεν εξαναγκάζει κανέναν. Λέγει: «Όποιος θέλει να με ακολουθήσει». Η πορεία προς τον Χριστό είναι πάντοτε πράξη ελευθερίας. Ο Θεός δεν απαιτεί μία τυφλή υποταγή, αλλά περιμένει την ελεύθερη ανταπόκριση της ανθρώπινης καρδιάς.
«Απαρνησάσθω ἑαυτόν»
Η απάρνηση του εαυτού δεν σημαίνει περιφρόνηση της προσωπικότητάς μας ούτε απόρριψη των χαρισμάτων που μας έδωσε ο Θεός. Σημαίνει να αρνηθούμε τον παλαιό και εγωκεντρικό εαυτό μας: την υπερηφάνεια, τη φιλαυτία, τη μνησικακία, την ανάγκη να επιβάλλουμε πάντοτε το δικό μας θέλημα.
Ο άνθρωπος δεν χάνει την αληθινή του ταυτότητα όταν παραδίδεται στον Χριστό. Αντιθέτως, τότε ανακαλύπτει ποιος πραγματικά είναι. Όσο παραμένει φυλακισμένος στο εγώ του, νομίζει ότι είναι ελεύθερος, αλλά στην πραγματικότητα γίνεται δούλος των παθών, των φόβων και των επιθυμιών του. Η αληθινή ελευθερία αρχίζει όταν παύουμε να θεωρούμε τον εαυτό μας κέντρο του κόσμου και αφήνουμε τον Χριστό να γίνει το κέντρο της ζωής μας.
«Ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ»
Κάθε άνθρωπος συναντά στη ζωή του δυσκολίες, ασθένειες, πένθος, απογοητεύσεις, αδικίες και δοκιμασίες. Δεν είναι, όμως, κάθε πόνος από μόνος του σταυρός. Ο πόνος γίνεται σταυρός όταν τον σηκώνουμε με πίστη, υπομονή και αγάπη, χωρίς να αφήνουμε την πικρία να κυριεύσει την ψυχή μας.
Ο Χριστιανισμός δεν εξυμνεί τον πόνο ούτε ζητά από τον άνθρωπο να παραμένει παθητικός απέναντι στο κακό και στην αδικία. Ο Σταυρός δεν είναι λατρεία της δυστυχίας. Είναι η μεταμόρφωση του πόνου μέσα από την παρουσία του Χριστού. Είναι η δύναμη να συνεχίζουμε να αγαπούμε, ακόμη και όταν πληγωνόμαστε· να συγχωρούμε, όταν αδικούμαστε· να ελπίζουμε, όταν όλα γύρω μας φαίνονται σκοτεινά.
Ο καθένας έχει τον δικό του σταυρό. Για άλλον είναι μία ασθένεια, για άλλον η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, η μοναξιά, τα οικογενειακά προβλήματα ή η καθημερινή αγωνία. Ο Κύριος δεν υπόσχεται ότι θα εξαφανίσει κάθε δυσκολία. Υπόσχεται, όμως, ότι θα βρίσκεται δίπλα μας και θα σηκώνει μαζί μας το βάρος.
«Καὶ ἀκολουθείτω μοι»
Το σημαντικότερο σημείο της πρόσκλησης του Χριστού βρίσκεται στα λόγια: «και ας με ακολουθεί». Δεν μας καλεί απλώς να υπομένουμε, αλλά να βαδίζουμε πίσω από Εκείνον. Ο Χριστιανός δεν ακολουθεί μία αφηρημένη διδασκαλία ή έναν ηθικό κώδικα. Ακολουθεί ένα Πρόσωπο: τον σταυρωμένο και αναστημένο Χριστό.
Χωρίς τον Χριστό, ο πόνος μπορεί να γίνει απελπισία. Μαζί Του, ακόμη και η πιο δύσκολη δοκιμασία μπορεί να μεταβληθεί σε δρόμο πνευματικής ωριμότητας και σωτηρίας. Ο Σταυρός δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Μετά τον Γολγοθά ακολουθεί πάντοτε η Ανάσταση.
Γι’ αυτό και ο Κύριος μας προειδοποιεί: «Τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιώσει την ψυχή του;» Ο άνθρωπος μπορεί να αποκτήσει πλούτο, δύναμη, αναγνώριση και επιτυχία, αλλά να χάσει την ειρήνη, την αγάπη και την κοινωνία του με τον Θεό. Η αξία της ψυχής δεν μπορεί να υπολογιστεί με ανθρώπινα μέτρα ούτε να ανταλλαχθεί με τα πρόσκαιρα αγαθά του κόσμου.
«Ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός»
Στο σημερινό αποστολικό ανάγνωσμα ο Απόστολος Παύλος ομολογεί: «Χριστῷ συνεσταύρωμαι· ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός».
Η φράση αυτή δεν σημαίνει ότι ο Παύλος έχασε την προσωπικότητά του. Σημαίνει ότι ο παλαιός άνθρωπος του εγωισμού και της αμαρτίας νεκρώθηκε, ώστε μέσα του να ζει πλέον ο Χριστός. Αυτή είναι η ουσία της χριστιανικής ζωής: όχι απλώς να γνωρίζουμε κάτι για τον Χριστό, αλλά να Του επιτρέπουμε να κατοικεί μέσα μας και να μεταμορφώνει τη σκέψη, τις αποφάσεις και τις σχέσεις μας.
Τα καλά έργα δεν αποτελούν τρόπο με τον οποίο αγοράζουμε τη σωτηρία μας. Είναι ο καρπός της πίστεως και της χάριτος του Θεού. Όταν ο Χριστός ζει μέσα μας, η πίστη γίνεται έμπρακτη αγάπη, συγχώρηση, διακονία και προσφορά προς τον συνάνθρωπο.
Ο καθημερινός μας σταυρός κρύβεται συχνά στα μικρά και φαινομενικά ασήμαντα: στο να συγκρατήσουμε τον θυμό μας, να συγχωρήσουμε, να παραδεχθούμε το λάθος μας, να φροντίσουμε έναν άνθρωπο που μας χρειάζεται, να προσευχηθούμε όταν αισθανόμαστε πνευματικά κουρασμένοι και να παραμείνουμε πιστοί στο καθήκον μας χωρίς να περιμένουμε ανθρώπινη αναγνώριση.
Η Κυριακή μετά την Ύψωση μας υπενθυμίζει ότι ο Σταυρός δεν είναι μόνο ένα ιερό σύμβολο που φέρουμε στο στήθος ή προσκυνούμε στον ναό. Είναι ο δρόμος της αγάπης, της θυσίας, της ταπεινώσεως και της ελευθερίας. Είναι η πορεία κατά την οποία το ανθρώπινο «εγώ» υποχωρεί, ώστε να μεγαλώσει μέσα μας η παρουσία του Χριστού.
Ας ζητήσουμε, λοιπόν, από τον Κύριο να μας χαρίζει δύναμη να σηκώνουμε τον σταυρό μας χωρίς φόβο και απελπισία. Και ας θυμόμαστε ότι κανένας σταυρός δεν είναι αβάσταχτος, όταν τον σηκώνουμε μαζί με Εκείνον που με τον δικό Του Σταυρό νίκησε τον θάνατο και άνοιξε για όλους μας τον δρόμο της Αναστάσεως.
Ενδεικτική ορθόδοξη βιβλιογραφία
- Η Αγία Γραφή – Καινή Διαθήκη, Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος:
- Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Ὁμιλίαι, Ομιλία ΝΕ΄, ερμηνεία στο Ματθ. 16,24–28, Patrologia Graeca, τόμος 58.
- Όσιος Θεοφύλακτος Αχρίδος, Ἑρμηνεία εἰς τὸ κατὰ Μᾶρκον Εὐαγγέλιον, ερμηνεία στο Μάρκ. 8,34–38, Patrologia Graeca, τόμος 123.
- Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, Ὁμιλία εἰς τὸν Τίμιον καὶ Ζωοποιὸν Σταυρόν, στο έργο Ὁμιλίες, Πατερικαί Εκδόσεις «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς».
- Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, Κεφάλαια περὶ ἀγάπης, στη Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών, εκδόσεις «Αστήρ».
- Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, Περὶ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς, σχετικώς με τη συμμετοχή του πιστού στον θάνατο και στην Ανάσταση του Χριστού.
- Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, Ἀσκητικοὶ Λόγοι, περί υπομονής, δοκιμασιών, ταπεινώσεως και ελπίδας στον Θεό.
- Άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ, Ὀψόμεθα τὸν Θεὸν καθώς ἐστι, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Έσσεξ.
- Μηναῖον Σεπτεμβρίου, Ακολουθία της Παγκοσμίου Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, 14 Σεπτεμβρίου.
- Πεντηκοστάριον – Παρακλητική και λειτουργικά κείμενα της Εκκλησίας, σχετικά με τη σταυροαναστάσιμη πορεία του πιστού και την εν Χριστώ ζωή.
