Ε΄ Κυριακή του Ματθαίου: Από τα μνήματα της φθοράς στην ελευθερία του Χριστού

Η ευαγγελική περικοπή της Ε΄ Κυριακής του Ματθαίου μάς μεταφέρει στην περιοχή των Γεργεσηνών, πέρα από τη λίμνη της Γαλιλαίας. Ο Κύριος, αφού προηγουμένως είχε φανερώσει την εξουσία Του επάνω στη δημιουργία με την κατάπαυση της τρικυμίας, φθάνει σε έναν τόπο όπου συναντά μία διαφορετική και βαθύτερη τρικυμία: την ταραχή της ανθρώπινης ύπαρξης όταν απομακρύνεται από τον Θεό.

Εκεί Τον συναντούν δύο άνθρωποι που βρίσκονται κάτω από την επήρεια δαιμονικών δυνάμεων. Η κατάστασή τους είναι τραγική. Δεν ζουν πλέον μέσα στην ανθρώπινη κοινωνία, αλλά στα μνήματα· έχουν απομονωθεί από τους ανθρώπους και κατοικούν σε έναν χώρο που συμβολίζει τη φθορά, την ερημιά και τον θάνατο.

▌«Καὶ ἐξελθόντι αὐτῷ εἰς τὸ πέραν εἰς τὴν χώραν τῶν Γεργεσηνῶν, ὑπήντησαν αὐτῷ δύο δαιμονιζόμενοι ἐκ τῶν μνημείων ἐξερχόμενοι, χαλεποὶ λίαν.»
(Κατά Ματθαίον 8,28)

Η εικόνα αυτή έχει βαθιά θεολογική σημασία. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό όχι για την απομόνωση και τον θάνατο, αλλά για τη ζωή, την αγάπη και την κοινωνία. Η απομάκρυνση από τον Θεό δεν αποτελεί απλώς παράβαση ενός νόμου, αλλά τραύμα στην ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου.

Η αμαρτία στην ορθόδοξη θεολογία κατανοείται ως ασθένεια που χρειάζεται θεραπεία. Γι’ αυτό και ο Χριστός δεν πλησιάζει τους δαιμονιζομένους ως δικαστής, αλλά ως ιατρός και σωτήρας. Εκεί όπου οι άνθρωποι βλέπουν μία χαμένη κατάσταση, Εκείνος βλέπει την εικόνα του Θεού που μπορεί να αποκατασταθεί.

▌«Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾽ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν.»
(Γένεσις 1,26)

Η παρουσία του Χριστού αποκαλύπτει αμέσως την κυριαρχία Του απέναντι στις δυνάμεις του κακού. Τα δαιμόνια αναγνωρίζουν Αυτόν που έχουν μπροστά τους και ομολογούν:

▌«Τί ἡμῖν καὶ σοί, Ἰησοῦ υἱὲ τοῦ Θεοῦ; ἦλθες ὧδε πρὸ καιροῦ βασανίσαι ἡμᾶς;»
(Κατά Ματθαίον 8,29)

Όμως αυτή η αναγνώριση δεν είναι σωτήρια πίστη. Τα δαιμόνια γνωρίζουν τον Θεό, αλλά δεν έχουν κοινωνία αγάπης μαζί Του. Η αληθινή πίστη δεν είναι μία απλή αποδοχή ότι υπάρχει ο Θεός· είναι σχέση ζωής, εμπιστοσύνης και μεταμορφώσεως.

▌«Καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσι καὶ φρίσσουσι.»
(Επιστολή Ιακώβου 2,19)

Στη συνέχεια οι δαιμονικές δυνάμεις ζητούν να εισέλθουν στην αγέλη των χοίρων. Το γεγονός ότι ζητούν άδεια φανερώνει πως το κακό δεν είναι ανεξέλεγκτο ούτε ισότιμο απέναντι στον Θεό. Η δύναμή του είναι περιορισμένη μπροστά στην κυριαρχία και την πρόνοια του Δημιουργού.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας το γεγονός της εισόδου των δαιμόνων στους χοίρους, επισημαίνει ότι ακόμη και οι δυνάμεις του κακού δεν μπορούν να ενεργήσουν ανεξέλεγκτα χωρίς την παραχώρηση του Θεού. Το ότι δεν είχαν εξουσία, ούτε επάνω στους χοίρους χωρίς την άδεια του Χριστού, φανερώνει πολύ περισσότερο τη φροντίδα και την πρόνοια του Θεού για τον άνθρωπο, που αποτελεί την κορωνίδα της δημιουργίας Του.

▌«Εἰ γὰρ μηδὲ τῶν χοίρων ἐτόλμησαν ἅψασθαι πρὶν ἐπιτρέψαι αὐτός, πολλῷ μᾶλλον οὐκ ἂν τῶν ἀνθρώπων.»
(Ἁγίου Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία ΚΗ΄ εἰς τὸ Κατὰ Ματθαῖον)

Η καταστροφή της αγέλης φανερώνει την πραγματική φύση του κακού. Το κακό δεν δημιουργεί, δεν θεραπεύει, δεν οδηγεί στην πληρότητα της ζωής. Αντίθετα, απομονώνει και καταστρέφει. Ο Χριστός όμως έρχεται για να αποκαταστήσει αυτό που έχει πληγωθεί και να οδηγήσει τον άνθρωπο ξανά στη ζωή.

▌«Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ᾽ οἱ κακῶς ἔχοντες.»
(Κατά Ματθαίον 9,12)

Το πιο συγκλονιστικό ίσως σημείο της περικοπής βρίσκεται στην αντίδραση των κατοίκων της περιοχής. Ενώ βλέπουν δύο ανθρώπους να θεραπεύονται, δεν χαίρονται για το θαύμα. Η απώλεια των υλικών αγαθών φαίνεται να βαραίνει περισσότερο από τη σωτηρία των ανθρώπων.

▌«Καὶ ἰδοὺ πᾶσα ἡ πόλις ἐξῆλθεν εἰς συνάντησιν τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἰδόντες αὐτὸν παρεκάλεσαν ὅπως μεταβῇ ἀπὸ τῶν ὁρίων αὐτῶν.»
(Κατά Ματθαίον 8,34)

Οι δαιμονιζόμενοι ήταν φανερά αιχμάλωτοι, όμως οι κάτοικοι αποκαλύπτουν μία άλλη, πιο κρυφή αιχμαλωσία: την προσκόλληση του ανθρώπου σε όσα δεν τον αφήνουν να δεχθεί την παρουσία του Θεού.

Ο Χριστός σέβεται απόλυτα την ανθρώπινη ελευθερία. Δεν μένει εκεί όπου ο άνθρωπος δεν Τον θέλει. Η αγάπη Του δεν επιβάλλεται, αλλά προσφέρεται.

▌«Ἰδοὺ ἕστηκα ἐπὶ τὴν θύραν καὶ κρούω.»
(Αποκάλυψις 3,20)

Η περικοπή της Ε΄ Κυριακής του Ματθαίου δεν είναι απλώς μία διήγηση ενός γεγονότος του παρελθόντος. Είναι μία πρόσκληση αυτογνωσίας. Κάθε άνθρωπος καλείται να αναζητήσει ποια είναι τα δικά του «μνήματα»: όσα τον κρατούν μακριά από τον Θεό, όσα τον απομονώνουν από την αγάπη και την αληθινή ζωή.

Ο Χριστός εισέρχεται ακόμη και στα πιο σκοτεινά σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης όχι για να καταστρέψει τον άνθρωπο, αλλά για να καταστρέψει τα δεσμά που τον κρατούν αιχμάλωτο.

▌«Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή· ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται.»
(Κατά Ιωάννην 11,25)

Το μήνυμα της Κυριακής είναι ότι η αληθινή ελευθερία βρίσκεται στη συνάντηση με τον Χριστό. Εκεί όπου ο άνθρωπος Τον δέχεται, η φθορά μεταμορφώνεται σε ζωή, η απομόνωση σε κοινωνία και το σκοτάδι σε φως.

▌«Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς.»
(Κατά Ιωάννην 8,32)