Η΄ Κυριακή του Ματθαίου

Ο θαυμαστός χορτασμός των πεντακισχιλίων ως αποκάλυψη του Χριστού, προτύπωση της Θείας Ευχαριστίας και εικόνα της Βασιλείας του Θεού

«Λάβων δὲ τοὺς πέντε ἄρτους καὶ τοὺς δύο ἰχθύας, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εὐλόγησε· καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους.»
**| Ματθ. 14,19 |

Η ευαγγελική περικοπή της Η΄ Κυριακής του Ματθαίου (Ματθ. 14,14-22) μάς παρουσιάζει το θαύμα του χορτασμού των πεντακισχιλίων, ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της δημόσιας δράσεως του Κυρίου. Δεν είναι τυχαίο ότι πρόκειται για το μοναδικό θαύμα του Χριστού, εκτός από την Ανάστασή Του, που διασώζεται και από τους τέσσερις Ευαγγελιστές, γεγονός που φανερώνει τη σπουδαιότητά του για την πίστη της αποστολικής Εκκλησίας. | Ματθ. 14,13-21 | Μάρκ. 6,30-44 | Λουκ. 9,10-17 | Ἰω. 6,1-15 |

Η Εκκλησία δεν προβάλλει τη συγκεκριμένη ευαγγελική περικοπή μόνο ως αφήγηση ενός μεγάλου θαύματος, αλλά κυρίως ως αποκάλυψη του προσώπου του Ιησού Χριστού. Μέσα από τ χορτασμό των πεντακισχιλίων ο Κύριος φανερώνεται ως ο αναμενόμενος Μεσσίας, ο νέος Μωυσής, ο Ποιμένας του νέου Ισραήλ και ο αληθινός Άρτος της Ζωής, που δεν προσφέρει απλώς υλική τροφή, αλλά την ίδια τη ζωή του κόσμου. | Ἰω. 6,32-35 | Ἰω. 6,51 |

Το γεγονός τοποθετείται χρονικά αμέσως μετά τον μαρτυρικό θάνατο του Τιμίου Προδρόμου. Ο αποκεφαλισμός του Ιωάννη του Βαπτιστή προαναγγέλλει το Πάθος του ίδιου του Χριστού και φανερώνει την αντίθεση ανάμεσα στη Βασιλεία του Θεού και στη δύναμη του κόσμου. Ο Ιησούς αποσύρεται σε έρημο τόπο, όχι από φόβο, αλλά για να προσευχηθεί και να διδάξει τους μαθητές Του. Ωστόσο, τα πλήθη Τον ακολουθούν, αναζητώντας παρηγοριά, θεραπεία και ελπίδα. | Ματθ. 14,1-13 |

Ο Ευαγγελιστής σημειώνει πρώτα απ’ όλα ότι ο Χριστός «ἐσπλαγχνίσθη» το πλήθος και θεράπευσε τους ασθενείς τους. | Ματθ. 14,14 | Η λέξη αυτή αποκαλύπτει το βάθος της θείας αγάπης. Ο Χριστός δεν βλέπει μπροστά Του έναν ανώνυμο όχλο, αλλά πρόσωπα που υποφέρουν και έχουν ανάγκη από τη σωτήρια παρουσία του Θεού. Η θαυματουργική Του δύναμη πηγάζει από την άπειρη φιλανθρωπία Του και αποβλέπει πάντοτε στη σωτηρία ολόκληρου του ανθρώπου, σώματος και ψυχής. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει ότι ο Κύριος προηγουμένως θεραπεύει και στη συνέχεια τρέφει το πλήθος, δείχνοντας ότι η σωτηρία αρχίζει από την αποκατάσταση του ανθρώπου και ολοκληρώνεται στη μέθεξη της θείας ζωής. | Ἁγ. Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία Ν΄ εἰς τὸ Κατὰ Ματθαῖον |

Όταν πλησιάζει το τέλος της ημέρας, οι μαθητές προτρέπουν τον Ιησού να απολύσει το πλήθος, ώστε να προμηθευτεί τροφή από τα γύρω χωριά. Εκείνος όμως τους απαντά με έναν λόγο που υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη λογική: «Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἀπελθεῖν· δότε αὐτοῖς ὑμεῖς φαγεῖν.» | Ματθ. 14,16 | Με τον τρόπο αυτό ο Χριστός καλεί τους μαθητές να γίνουν συνεργοί στο έργο της θείας πρόνοιας. Δεν έχουν παρά μόνο πέντε άρτους και δύο ιχθύες, όμως αυτό το ελάχιστο, όταν προσφέρεται στον Θεό, γίνεται αρκετό για να τραφούν χιλιάδες άνθρωποι.

Ο χορτασμός των πεντακισχιλίων δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά την εκπλήρωση των προτυπώσεων της Παλαιάς Διαθήκης. Ο ίδιος ο Χριστός διακηρύσσει ότι δεν ήλθε να καταλύσει τον Νόμο και τους Προφήτες, αλλά να τους εκπληρώσει. | Ματθ. 5,17 | Η πρώτη και σπουδαιότερη προτύπωση είναι το μάννα στην έρημο. Κατά την Έξοδο, ο Θεός έθρεψε θαυματουργικά τον λαό Του με άρτο από τον ουρανό, διδάσκοντας ότι η ζωή δεν εξαρτάται μόνο από την υλική τροφή αλλά από τον ίδιο τον Θεό. | Ἐξ. 16,4-36 | Δευτ. 8,3 | Ο Χριστός, όμως, αποκαλύπτει ότι το μάννα ήταν προτύπωση και ότι ο ίδιος είναι ο αληθινός Άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό για να χαρίσει την αιώνια ζωή στον κόσμο. | Ἰω. 6,32-35 |

Εξίσου χαρακτηριστική είναι και η προτύπωση του προφήτη Ελισσαίου, ο οποίος, με είκοσι κριθίνους άρτους, έθρεψε εκατό άνδρες σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Φάγονται καὶ καταλείψουσι.» | Δ΄ Βασ. 4,42-44 | Το γεγονός αυτό προαναγγέλλει το θαύμα του Χριστού, αλλά συγχρόνως αναδεικνύει τη μοναδικότητά Του. Εκεί όπου ο προφήτης ενεργεί με τη δύναμη του Θεού, ο Χριστός ενεργεί με τη δική Του θεία εξουσία, φανερώνοντας ότι είναι ο Δημιουργός και Κύριος της ζωής.

Η εικόνα του πλήθους που αναπαύεται πάνω στο χορτάρι θυμίζει επίσης τον Ψαλμό του Δαβίδ: «Ἐπὶ τόπον χλόης ἐκεῖ με κατεσκήνωσεν.» | Ψαλμ. 22(23),2 | Ο Χριστός παρουσιάζεται ως ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος οδηγεί το ποίμνιό Του σε τόπο αναπαύσεως και το τρέφει με την αληθινή τροφή της σωτηρίας. Παράλληλα, η χορτασία αποτελεί πρόγευση του μεσσιανικού δείπνου που προφήτευσε ο Ησαΐας, όταν ο Κύριος θα καλέσει όλα τα έθνη στην αιώνια τράπεζα της Βασιλείας Του. | Ἠσ. 25,6-9 |

Οι προτυπώσεις αυτές βρίσκουν την πλήρη εκπλήρωσή τους στο πρόσωπο του Χριστού. Εκείνος είναι ο νέος Μωυσής που οδηγεί τον νέο λαό του Θεού, ο αληθινός Ποιμένας που δεν αφήνει τα πρόβατά Του να πεινάσουν και ο Άρτος της Ζωής που χορταίνει όχι μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή του ανθρώπου.

Στο κέντρο του θαύματος βρίσκονται οι τέσσερις κινήσεις του Κυρίου, τις οποίες ο Ευαγγελιστής περιγράφει με ιδιαίτερη προσοχή: «λαβών… εὐλόγησε… κλάσας… ἔδωκε». | Ματθ. 14,19 | Η Εκκλησία δεν είδε στις κινήσεις αυτές μία απλή περιγραφή του τρόπου με τον οποίο μοιράστηκε το ψωμί, αλλά την προτύπωση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Οι ίδιες ακριβώς ενέργειες επαναλαμβάνονται κατά τον Μυστικό Δείπνο, όταν ο Χριστός παραδίδει στους μαθητές Του το Σώμα και το Αίμα Του. «Λαβὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν ἄρτον… εὐλόγησε… ἔκλασε… καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς.» | Ματθ. 26,26 | Μάρκ. 14,22 | Λουκ. 22,19 |

Η σχέση αυτή δεν είναι τυχαία. Η χορτασία των πεντακισχιλίων προετοιμάζει τη φανέρωση του μεγάλου Μυστηρίου της Εκκλησίας. Ο άρτος που πολλαπλασιάζεται στην έρημο χορταίνει την πείνα του σώματος, ενώ ο Άρτος που προσφέρεται στη Θεία Ευχαριστία χαρίζει την αληθινή ζωή. Γι’ αυτό και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, αμέσως μετά τη διήγηση του θαύματος, παραθέτει τον λόγο του Χριστού στην Καπερναούμ: «Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς· ὁ ἐρχόμενος πρὸς με οὐ μὴ πεινάσῃ.» | Ἰω. 6,35 | και ακόμη: «Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς.» | Ἰω. 6,51 |

Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας επισημαίνει ότι με το θαύμα αυτό ο Χριστός προετοιμάζει τους μαθητές να κατανοήσουν το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Όπως τότε ολίγοι άρτοι έγιναν αρκετοί για να τραφούν χιλιάδες άνθρωποι, έτσι και στη Θεία Λειτουργία ο ένας Άρτος, ο ίδιος ο Χριστός, προσφέρεται αδιαίρετα σε όλους τους πιστούς, χωρίς να διαιρείται ούτε να ελαττώνεται. | Ἁγ. Κυρίλλου Ἀλεξανδρείας, Ἑρμηνεία εἰς τὸ Κατὰ Ἰωάννην |

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι ο Κύριος δεν μοιράζει ο ίδιος τον άρτο στο πλήθος, αλλά τον παραδίδει στους μαθητές Του: «Ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς τοὺς ἄρτους, οἱ δὲ μαθηταὶ τοῖς ὄχλοις.» | Ματθ. 14,19 | Με τον τρόπο αυτό θεμελιώνεται η αποστολή της Εκκλησίας. Η χάρη προέρχεται πάντοτε από τον Χριστό, όμως μεταδίδεται στον κόσμο μέσω των Αποστόλων και των διαδόχων τους. Δεν πρόκειται για ανθρώπινη εξουσία, αλλά για διακονία του μυστηρίου του Θεού. Όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος: «Οὕτως ἡμᾶς λογιζέσθω ἄνθρωπος, ὡς ὑπηρέτας Χριστοῦ καὶ οἰκονόμους μυστηρίων Θεοῦ.» | Α΄ Κορ. 4,1 |

Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος τονίζει ότι η ενότητα της Εκκλησίας εκφράζεται γύρω από την ευχαριστιακή σύναξη και τον επίσκοπο, διότι εκεί φανερώνεται το ένα Σώμα του Χριστού. | Ἁγ. Ἰγνατίου Ἀντιοχείας, Πρὸς Σμυρναίους 8 |

Μετά τη διανομή των άρτων, ο Ευαγγελιστής σημειώνει: «Καὶ ἔφαγον πάντες καὶ ἐχορτάσθησαν.» | Ματθ. 14,20 | Η μικρή αυτή φράση κρύβει μία μεγάλη θεολογική αλήθεια. Ο Χριστός δεν καλεί λίγους, αλλά όλους. Η σωτηρία που προσφέρει είναι καθολική και απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο. Η Εκκλησία από την πρώτη ημέρα της υπάρξεώς της κηρύσσει ότι «οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην… πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ». | Γαλ. 3,28 |

Ο χορτασμός του πλήθους αποτελεί ακόμη μία πρόγευση της εσχατολογικής Βασιλείας. Ο προφήτης Ησαΐας είχε προαναγγείλει ότι ο Κύριος θα ετοιμάσει «συμπόσιον» για όλα τα έθνη και θα καταργήσει τον θάνατο. | Ἠσ. 25,6-8 | Το θαύμα της ερήμου αποτελεί μία εικόνα αυτού του μελλοντικού δείπνου της Βασιλείας, όπου ο ίδιος ο Χριστός θα είναι η αιώνια τροφή και η αιώνια χαρά των σωζομένων. Γι’ αυτό και η Αποκάλυψη μιλά για το «δεῖπνον τοῦ γάμου τοῦ Ἀρνίου». | Ἀποκ. 19,9 |

Η αφήγηση ολοκληρώνεται με τη συλλογή των περισσευμάτων: «Καὶ ἦραν τὸ περισσεῦον τῶν κλασμάτων δώδεκα κοφίνους πλήρεις.» | Ματθ. 14,20 | Οι δώδεκα κόφινοι δεν αποτελούν απλώς ένδειξη αφθονίας. Ο αριθμός δώδεκα παραπέμπει στις δώδεκα φυλές του Ισραήλ και στους δώδεκα Αποστόλους, εκφράζοντας την πληρότητα του λαού του Θεού. Η χάρη του Χριστού όχι μόνο επαρκεί για όλους, αλλά πάντοτε περισσεύει. Όπως σημειώνει ο Απόστολος Παύλος, «ὅπου ἐπλεόνασεν ἡ ἁμαρτία, ὑπερεπερίσσευσεν ἡ χάρις.» | Ρωμ. 5,20 |

Έτσι, ο χορτασμός των πεντακισχιλίων δεν αποτελεί απλώς μία ιστορική ανάμνηση. Είναι μία διαρκής πρόσκληση προς κάθε άνθρωπο να αναζητήσει τον αληθινό Άρτο της Ζωής. Η υλική τροφή συντηρεί πρόσκαιρα το σώμα· μόνο ο Χριστός μπορεί να χορτάσει την πνευματική πείνα της ανθρώπινης καρδιάς και να χαρίσει την αιώνια ζωή. Γι’ αυτό και ο λόγος Του παραμένει διαχρονικός: «Ὁ ἐρχόμενος πρὸς με οὐ μὴ πεινάσῃ, καὶ ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ οὐ μὴ διψήσει πώποτε.» | Ἰω. 6,35 |

Η ευαγγελική αυτή περικοπή δεν περιορίζεται μόνο στη διδασκαλία περί της Θείας Ευχαριστίας. Αναδεικνύει συγχρόνως τον Χριστό ως τον αληθινό Ποιμένα, ο οποίος γνωρίζει τις ανάγκες του λαού Του και μεριμνά για κάθε άνθρωπο. Η εικόνα του πλήθους που κάθεται πάνω στο χορτάρι θυμίζει τον λόγο του Ψαλμωδού: «Κύριος ποιμαίνει με καὶ οὐδέν με ὑστερήσει· εἰς τόπον χλόης ἐκεῖ με κατεσκήνωσεν.» | Ψαλμ. 22(23),1-2 | Δεν πρόκειται απλώς για μία ποιητική ομοιότητα. Ο Ευαγγελιστής παρουσιάζει τον Ιησού ως την εκπλήρωση της προφητείας, τον Ποιμένα που συγκεντρώνει τα διασκορπισμένα πρόβατα του Ισραήλ και τα οδηγεί στην αληθινή ζωή. | Ἰεζ. 34,11-16 | Ἰω. 10,11-16 |

Παράλληλα, ο χορτασμός των πεντακισχιλίων αποκαλύπτει τη δημιουργική δύναμη του Χριστού. Εκείνος που ευλογεί τους άρτους δεν είναι απλώς ένας προφήτης που επικαλείται τον Θεό, αλλά ο ίδιος ο σαρκωμένος Λόγος, «δι’ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο». | Ἰω. 1,3 | Όπως κατά τη δημιουργία ο Θεός έφερε τα πάντα στην ύπαρξη με τον λόγο Του, έτσι και τώρα ο Χριστός ευλογεί την κτίση και την καθιστά φορέα της θείας ευλογίας. Το θαύμα αυτό φανερώνει ότι η δημιουργία δεν είναι αποκομμένη από τον Δημιουργό της, αλλά βρίσκει το αληθινό της νόημα όταν προσφέρεται και ευλογείται από Εκείνον.

Οι Άγιοι Πατέρες επισημαίνουν ακόμη ότι το πλήθος δεν χορταίνει επειδή διαθέτει πολλά, αλλά επειδή εμπιστεύεται τον Χριστό. Η ανθρώπινη λογική βλέπει μόνο πέντε άρτους και δύο ιχθύες· η πίστη βλέπει την άπειρη δύναμη του Θεού. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος παρατηρεί ότι ο Κύριος δεν πραγματοποίησε αμέσως το θαύμα, αλλά πρώτα άφησε να φανεί η ανθρώπινη αδυναμία, ώστε να γίνει ολοφάνερη η ενέργεια της θείας χάριτος. | Ἁγ. Ἰωάννου Χρυσοστόμου, Ὁμιλία Ν΄ εἰς τὸ Κατὰ Ματθαῖον |

Το μήνυμα της περικοπής παραμένει διαχρονικό. Σε μία εποχή όπου ο άνθρωπος αναζητεί την πληρότητα στα υλικά αγαθά, στην τεχνολογία ή στην ανθρώπινη δύναμη, το Ευαγγέλιο υπενθυμίζει ότι η βαθύτερη πείνα του ανθρώπου είναι πνευματική. Η καρδιά του ανθρώπου πλάστηκε για τον Θεό και μόνο η κοινωνία με τον Χριστό μπορεί να την αναπαύσει. Γι’ αυτό και η Εκκλησία καλεί κάθε πιστό να προσεγγίζει το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας με πίστη, μετάνοια και ευγνωμοσύνη, αναγνωρίζοντας ότι εκεί προσφέρεται ο ίδιος ο Χριστός ως τροφή «εἰς ζωὴν αἰώνιον». | Ἰω. 6,54-58 |

Έτσι, ο χορτασμός των πεντακισχιλίων δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη θαύμα της επίγειας ζωής του Κυρίου. Είναι η φανέρωση του Μεσσία που εκπληρώνει τις προτυπώσεις της Παλαιάς Διαθήκης, η προαναγγελία της Θείας Ευχαριστίας, η εικόνα της Εκκλησίας που συγκεντρώνεται γύρω από τον Χριστό και μία πρόγευση της Βασιλείας του Θεού, όπου ο άνθρωπος θα χορτάσει οριστικά από την παρουσία Εκείνου που είναι «ὁ Ἄρτος τῆς Ζωῆς». | Ἰω. 6,35 | Ἀποκ. 19,9 |

Θεολογικό Σημείωμα

Οι προτυπώσεις της Παλαιάς Διαθήκης στο χορτασμό των πεντακισχιλίων

Ο θαυμαστός χορτασμός των πεντακισχιλίων δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο γεγονός της δημόσιας δράσεως του Κυρίου, αλλά την εκπλήρωση μιας ολόκληρης πορείας θείας προετοιμασίας που διατρέχει την Παλαιά Διαθήκη. Η Εκκλησία, ακολουθώντας την αποστολική και πατερική ερμηνευτική παράδοση, αναγνωρίζει στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού την εκπλήρωση του Νόμου, των Προφητών και των Ψαλμών. | Ματθ. 5,17 | Λουκ. 24,27 | Λουκ. 24,44 |

Η σημαντικότερη προτύπωση είναι το μάννα στην έρημο. Κατά την πορεία του Ισραήλ προς τη Γη της Επαγγελίας, ο Θεός έστειλε άρτο από τον ουρανό για να διατηρήσει στη ζωή τον λαό Του. | Ἐξ. 16,4-36 | Ο Μωυσής υπενθυμίζει ότι το θαύμα αυτό είχε βαθύτερο πνευματικό σκοπό, ώστε ο άνθρωπος να κατανοήσει ότι «οὐκ ἐπ’ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ὁ ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἐπὶ παντὶ ῥήματι τῷ ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ». | Δευτ. 8,3 | Ο ίδιος ο Χριστός αποκαλύπτει ότι το μάννα ήταν προτύπωση και ότι Εκείνος είναι ο αληθινός Άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό για να χαρίσει στον κόσμο την αιώνια ζωή. | Ἰω. 6,32-35 |

Εξίσου χαρακτηριστική είναι η προτύπωση του Προφήτη Ελισσαίου, ο οποίος με είκοσι κριθίνους άρτους χόρτασε εκατό άνδρες, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Φάγονται καὶ καταλείψουσι». | Δ΄ Βασ. 4,42-44 | Το γεγονός αυτό προαναγγέλλει το θαύμα της Η΄ Κυριακής του Ματθαίου, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει την υπεροχή του Χριστού, ο οποίος δεν ενεργεί ως απλός προφήτης, αλλά ως ο σαρκωμένος Υιός και Λόγος του Θεού. | Ἰω. 1,1-3 | Ἰω. 1,14 |

Η εικόνα του πλήθους που αναπαύεται πάνω στο χορτάρι παραπέμπει στον 22ο (23ο) Ψαλμό, όπου ο Κύριος παρουσιάζεται ως ο Ποιμένας που οδηγεί τον λαό Του «ἐπὶ τόπον χλόης». | Ψαλμ. 22(23),1-2 | Παράλληλα, ο προφήτης Ιεζεκιήλ προαναγγέλλει ότι ο ίδιος ο Θεός θα αναζητήσει τα πρόβατά Του, θα τα συγκεντρώσει και θα τα ποιμάνει. | Ἰεζ. 34,11-16 | Οι προφητείες αυτές εκπληρώνονται στο πρόσωπο του Χριστού, του «Ποιμένος τοῦ Καλού», ο οποίος προσφέρει τη ζωή Του για τα πρόβατά Του. | Ἰω. 10,11-16 |

Ο χορτασμός των πεντακισχιλίων συνδέεται επίσης με την προφητεία του Ησαΐα για το μεγάλο μεσσιανικό συμπόσιο, όπου ο Κύριος θα ετοιμάσει τράπεζα σωτηρίας για όλα τα έθνη και θα καταργήσει τον θάνατο. | Ἠσ. 25,6-9 | Το θαύμα αποτελεί μία πρόγευση της Βασιλείας του Θεού και προαναγγέλλει το αιώνιο δείπνο του Αρνίου. | Ἀποκ. 19,9 |

Ιδιαίτερη θέση κατέχει και ο Μελχισεδέκ, ο οποίος προσφέρει άρτο και οίνο στον Αβραάμ. | Γεν. 14,18 | Η εκκλησιαστική παράδοση βλέπει στο πρόσωπό του προτύπωση της αιώνιας ιερωσύνης του Χριστού, σύμφωνα με τον ψαλμικό λόγο: «Σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ». | Ψαλμ. 109(110),4 | Ἑβρ. 5,6 | Ἑβρ. 7,1-17 |

Τέλος, η θεία πρόνοια που εκδηλώνεται στη χορτασία του πλήθους είχε ήδη υμνηθεί από τον Ψαλμωδό: «Οἱ ὀφθαλμοὶ πάντων εἰς σὲ ἐλπίζουσι, καὶ σὺ δίδως αὐτοῖς τὴν τροφὴν ἐν εὐκαιρίᾳ». | Ψαλμ. 144(145),15-16 | Στο πρόσωπο του Χριστού η θεία αυτή πρόνοια αποκαλύπτεται με απόλυτη πληρότητα, καθώς ο Δημιουργός δεν προσφέρει πλέον μόνο τον άρτο της γης, αλλά τον ίδιο τον εαυτό Του ως «Ἄρτον τῆς Ζωῆς», για τη σωτηρία του κόσμου. | Ἰω. 6,35 | Ἰω. 6,51 |

Έτσι, η ευαγγελική περικοπή της Η΄ Κυριακής του Ματθαίου αποτελεί το σημείο στο οποίο συγκλίνουν όλες οι μεγάλες προτυπώσεις της Παλαιάς Διαθήκης. Το μάννα, ο Ελισσαίος, ο Μελχισεδέκ, ο Καλός Ποιμένας και το μεσσιανικό συμπόσιο δεν είναι ανεξάρτητα γεγονότα, αλλά προαναγγελίες της πληρότητας που αποκαλύπτεται στο πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού, του μοναδικού Σωτήρα και αληθινού Άρτου της Ζωής. | Ματθ. 5,17 | Ἰω. 6,35 | Ἰω. 6,51 |